Kampliteratuur

Als je dit woord uit z’n context haalt en hier zo neerzet als eenzame titel van een blogpostje, roept het bij mij enkel blije gedachten op, en associeer ik het met ‘vakantieliteratuur’: een boek om te lezen op schoolkamp terwijl je andere klasgenootjes een tekening maken, of zoiets.

Natuurlijk is het dat niet. Ontdekte ik onlangs toen ik een boek over Auschwitz las. Kampliteratuur is de verzamelnaam voor de stroom boeken die op gang kwam na de Tweede Wereldoorlog, boeken vol gruwelijke getuigenissen en ongelooflijke gebeurtenissen over de concentratie- en vernietigingskampen van de SS.

Het is eigenlijk puur toeval dat ik het afgelopen half jaar drie boeken over Auschwitz las: Ik ontsnapte uit AuschwitzIs dit een mens en De Apotheker van Auschwitz, waarbij de eerste twee letter voor letter de getuigenis van de schrijver bevat, zijn verhaal, hoe hij de hel overleefde, en het derde een samenraapsel van getuigenissen op de Auschwitzprocessen is tegen de ‘apotheker van Auschwitz’, in combinatie met een streepje fictie en een paar gruwelijke scènes, niet meteen mijn idee van ‘kampliteratuur’, laat beschrijvingen over wat er daarbinnen is gebeurd, over aan zij die er effectief zijn geweest, denk ik dan.

Ik zou dat soort dingen eigenlijk beter niet lezen, want met mijn tere zieltje trek ik me dat allemaal nogal rap aan, het leed van andere mensen, en dat leed is in deze boeken zo groot, dat mijn leeservaring er bijna voor zorgde dat ik me in geen enkel ander boek meer kon of durfde in te leven, uit schrik hetzelfde te moeten meemaken.

 Ik ontsnapte uit Auschwitz was het vreselijkste boek dat ik ooit heb gelezen, deze getuigenis van één van de weinige gevangen die wisten te otnsnappen uit het zwaarbewaakte en grootste vernietigingskamp van de nazi’s. Ik werd letterlijk ziek van Vrba’s verhaal: ik sliep slecht, ik had woelige dromen, en ik moest tijdens het lezen bijna de hele tijd huilen.
Ik wist dat Auschwitz verschrikkelijk was; ik ben er geweest en ik heb er genoeg over gelezen, getuigenissen en feiten, films gezien en foto’s, dus ik dacht dat ik wel wist wat ik van dit boek kon verwachten. Maar op de één of andere manier kwam dit veel harder binnen.

Het is niet ‘zomaar’ een verhaal: elk woord ervan is gezegd, elke mishandeling heeft plaatsgevonden, elke onmenselijkheid is echt.

Ik heb overwogen het opzij te leggen; het vrat me van binnenuit op, mijn (gevoelige) ziel kon het niet meer aan, maar ik besefte dat het enige wat ik kon doen, voortlezen was. Doorbijten. De tweede helft ging dat niet meer zonder op elke bladzijde in tranen uit te barsten.
Ongeloof en afschuw maakten plaats voor angst, omwille van het besef: de mens is door en door slecht. Het enige wat er nodig is, is een nieuwe charismatische volksleider die naar voren treedt en de wereld naar zijn hand zet. En wij zullen volgen en de wreedheden uitvoeren omdat het niet anders kan.

Het is naar het schijnt ook verfilmd, maar de beelden die in mijn hoofd gebrand zitten, zijn al gruwelijk genoeg, daar heb ik geen nagemaakte decors voor nodig.

Maar ik vind dat ik dat verplicht ben, aan mezelf, aan de slachtoffers, aan de schrijvers, aan iedereen, aan de wereld.
Binnenkort gaan we Auschwitz bezoeken en ik wil Voorbereid zijn.

(Niet zoals vorige keer, meer dan een decennium geleden, toen ik als depri tiener nog niet helemaal doorhad wat dat nu eigenlijk wou zéggen, echt betekenen, die rijen houten barakken en prikkeldraad en wachttorens en de doodlopende spoorlijn; ik voelde niet de duisternis van de geschiedenis hangen, ik hoorde niet het schreeuwen van stervenden in mijn oor, ik zag niet de onmenselijkheid van het gebeurde.)

Meer nog: ik vind dat iederéén dat verplicht is. Pak nu meteen Ik ontsnapte uit Auschwitz vast en léés, van begin tot eind, in wat voor beesten mensen veranderen, uit onwetendheid, uit haat, omdat “bevel is bevel”, om wat voor reden ook.

Léés, maar probeer niet te begrijpen, het gaat mijn verstand te boven.

Maak er verplichte schoollectuur van. Lees fragmenten uit dit boek voor en toon de echte beelden, van hoe het daar was, de foto’s van de uitgemergelde Muzelmannen, getuigenissen, laat de generaties die na ons komen deze zwarte bladzijden uit de wereldgeschiedenis niet afdoen als iets ‘prehistorisch’, iets onbelangrijk omdat het intussen al meer dan een halve eeuw geleden gebeurd is, ze moeten beseffen dat onmenselijkheid en rassenhaat en lijden iets van elke tijd is, en dat enkel zij kunnen voorkomen dat het rondom hen opnieuw en opnieuw gebeurt.

En u? Las u al romans over Auschwitz?

13 thoughts on “Kampliteratuur

  1. Het was bij ons verplichte kost voor het examen Nederlands, onze docente was joods en daardoor vond zij dat we 3 boeken moesten lezen over de verschrikkingen van deze oorlog, dat heb ik gedaan maar het voelde toen voornamelijk als een verplichting. Misschien zou ik het nog eens moeten lezen

  2. Brrr, ik zou ook direct in zo’n verhaal zitten, vooral als ik weet dat het autobiografisch is. Neen, ik zou er ook geen deugd van hebben; Maar anderzijds beseffen we des te meer hoe gelukkig we moeten zijn!

  3. Ik las: De man die naar Auschwitz wilde. Het boek greep me ook erg aan. Nadat ik het gelezen had, las ik in recensies dat de man het ganse verhaal zou verzonnen hebben. Dat is best mogelijk maar de gruwel die tijdens de oorlog gebeurde was er wel degelijk.
    En aangezien jij zegt dat iedereen verplicht is om dat boek te lezen 🙂 , ik zal het doen.

  4. Heb die boeken ook gelezen,….en ik ontsnapte uit Auschwitz vond ik vreselijk gruwelijk en kan me er nog zoveel passages van herinneren,…..ja, die gruwel heeft echt bestaan,….en het ergste is dat er uit die gruwel ook goede dingen zijn ontstaan,……zoals medicijnen die we heden ten dagen nog gebruiken,…..

    1. Ja, dat is wat ik ook heb bedacht, door die onderzoeken op levende proefpersonen, al die gruwelijke, sadistische onderzoeken van Mengele en de zijnen, dat heeft een serieuze stap vooruit betekend voor de medische wereld…

  5. Op mijn verlanglijstje staat het al zeker! Ik krijg er al een kippenvel-gevoel als ik je blogje lees…
    Over Auschwitz zelf heb ik nog geen boek gelezen, wel heel veel verhalen over de oorlog, één voor één aangrijpend op hun manier.
    Wel heb ik eens een film gezien… pfff, wat een toestanden!

  6. Nee, ik las nog niets over Auschwitz maar ik heb wel “De bibliothecaresse van Auschwitz” in mijn kast staan. In het algemeen houd ik niet van geschiedenis en oorlogsverhalen.

Reacties zijn gesloten.